کنگره فاضلین نراقی

 

گزارشی از کنگره فاضلین نراقی

کنگره سه روزه بزرگداشت مرحوم فاضلین نراقی در تاریخ اول تا سوم خرداد ماه در قم، کاشان و نراق برگزار شد در این کنگره که به منظور تجلیل از مقام علمی، اخلاقی، سیاسی و اجتماعی دو شخصیت نامدار شیعه، مرحوم ملامحمد مهدی نراقی و ملا احمد نراقی برگزار شده و جمع زیادی از علما، بزرگان اساتید و اندیشمندان حوزه و دانشگاه در آن حضور یافتند، جمعی از شخصیتها به سخنرانی پرداختند و گروهی از محققان نیز مقاله های خود را ارائه نمودند.

در ابتدای جلسه افتتاحیه، آیت الله استادی دبیر کندره ضمن عرض خیر مقدم، از کلیه اساتید، آیات و شخصیتهایی که در این مجمع شرکت کرده بودند، تشکر نمود.

پس از آن حجت الاسلام حسینی دبیر هیئت علمی کنگره فاضلین نراقی گزارشی از فعالیتهای کنگره را ارائه داد و گفت: کمیته علمی فرمایشات مقام معظم رهبری در دیدار با اعضا ستاد برگزاری کنگره را منشور برنامه های خود قرار داد و با بهرهبرداری از فرمایشات ایشان سیاستگذاری نمود و با هدف بزرگداشت منزلت این دو عالم و آشنایی نسل امروز با نسل گذشته و تقویت باورهای دینی مردم، برنامه های خود را آغاز کرد.

وی افزود گام اول کمیته علمی، شناسایی آثار خطی این بزرگان از سراسر کشور و جمع آوری آنها بود. و برخی ا. آثار که قبلا تحقیق و جاپ شده بود از دائره کار خارج شد و بقیه آثار در یازده جلد و تحت اشراف آیت الله استادی و با هزینه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی چاپ و منتشر شد. البته در تحقق برخی از آثار از مراکز و نهادهای دیگر استفاده شد مانند کتاب «اللمعة الالهیة» و «لمعات العرشیه» توسط کتابخانه مجلس شورای اسلامی با همکاری کمیته علمی احیا شد و هشت عنوان کتاب به مرکز مطالعات و تحقیقات دفتر تبلیغات اسلامی واگذار شد که مراحل پایانی را طی می کند و بیش از 15 جلد خواهد شد.

دبیر کمیته علمی همچنین گفت: در مجموع بیش از 150 مقاله وارد کمیته علمی شد و تعداد 102 مقاله مورد تایید واقع شد که در چهار جلد عرضه شده است یک جلد فقه، اصول، فلسفه، کلام و هیئت است، یک جلد اندیشه سیاسی، یک جلد مقالات عربی و یک جلد هم اخلاق و عرفان است.

با تأکید مقام معظم رهبری، یک کتاب نیز با رویکرد اندیشه سیاسی در دبیرخانه خبرگان رهبری تحقیق و منتشر شد. ایشان در پایان اظهار داشت از دیگر فعالیتهای کمیته علمی اینکه با مطبوعات هماهنگی شد و 14 نشریه در حوزه علوم اسلامی، ویژه نامه هایی را برای مرحوم نراقیین منتشر نمودند.

سپس آیت الله هاشمی رفسنجانی رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام سخنان مبسوطی ایراد کرد که با توجه به اهمیت آن، بصورت جداگانه در همین شماره صحیفه حوزه انعکاس یافته است.

در ادامه این مراسم حضرت آیت الله جوادی آملی، به تجلیل از مقام فاضلین نراقی پرداخت و گفت: اینکه مرحوم نراقین در مدت عمرشان حدود 60 کتاب با وجود مشکلاتی که در آن زمان وجود داشت، می نویسند که مدت 60 سال زمان می برد که انسان فقط آنها را بخواند مطلب مهمی است و باید گفت: آنها خود را به «مدینه العلم» سپردند. آنها خلیفه خدا در روی زمین بودند و خلیفه هم باید سخن کسی که از سوی او مقام خلیفة اللهی را داراست، بنویسد که آنها چنین کردند.

ایشان افزود: خیلی ها شصت سال عمر کردند اما اینگونه نیست که هر کسی بتواند از یک سو «مستند» بنویسد و از سوی دیگز «شرح الهیات شفا» بنویسد.

استاد حوزه علمیه قم در ادامه سخنان خود با توجه به تقسیم علوم در روایات به عقاید، فقه و اخلاق گفت: این دو عالم بزرگ عمری در معقول و منقول کار کردند. سپس به تألیف کتاب در رشته های مختلف کلام، عرفان و فقه پرداختند.

ایشان در ادامه افزودند: نقش مرحوم ملااحمد نراقی در شکل گیری اندیشه انقلاب اسلامی ایران، انکار ناپذیر است، این عالم ربانی با طرح مسأله «ولایت فقیه» سهم عظیمی در این جهت ایفا کرد و اندیشه او پایه پایه ای برای انقلاب و نهضت امام خمینی شد.

آیت الله جوادی آملی گفت: با توجه به ماهیت فرهنگی انقلاب اسلامی تاثیر تفکر ملااحمد کاملاً جدی است و باید از این میراث به خوبی مراقبت کرد. حفظ و حراست از اصل بنیادین ولایت فقیه باید سرلوحه همه تلاش های فرهنگی باشد و اگر در این زمینه کوتاهی شود و ولایت فقیه آسیب دید، هیچ باکی نیست که شعیفه دیگری زنده شود.

ایشان همچنین گفت: اگر مرحوم نراقی ولایت فقیه و وظائف ولی فقیه را مشخص کرد، امام فرمود: فقها مسئولند و این امر واجب مطلق است نه مشروط و من متولی آن هستم و هزینه می خواهد که من هزینه اش را می پردازم.

وی افزود: فرق امام با دیگر فقها در این بود که دیگران گفتند: فقها مرجع دینی اند و باید احکام را از آنها گرفت و در نهایت رابطه مردم و فقیه رابطه مرجع و مقلد است. اما امام رابطه را رابطه امام و امت دانست.

در پایان جلسه صبح کنگره حجت الاسلام محمد جواد فاضل مقاله ای تحت عنوان «نگاهی کوتاه به روش استنباطی مولی احمد نراقی در مستند الیه» ارائه کرد.

جلسه بعد از ظهر روز اول اجلاس با هفت مقاله ادامه کار داد که عبارتند از:

ـ ضرورت اخلاقی الهی در تحدید قدرت سیاسی با استناد به معراج السعادة از دکتر موسی نجفی.

ـ شرح احوال فاضلین نراقی از حجت الاسلام والمسلمین علی دوانی.

ـ آسیب شناسی روحانیت از دیدگاه مرحوم نراقین از دکتر رحیم پورازغدی.

ـ شروط اجتهاد از دیدگاه نراقی از حجت الاسلام و المسلمین احمد مبلغی.

ـ اخلاق توحیدی و معیار حد وسط از حجت الاسلام و المسلمین دکتر احمدی.

ـ نراقین، ستارگان درخشان سپهر نجوم از حجت الاسلام علی زمانی قمشه ای.

دومین روز کنگره بزرگداشت فاضلین نراقی روز پنج شنبه 2/3/81 در شهر کاشان ـ مدرسه علمیه امام خمینی ـ با حضور علما و فضلا و شخصیتهای محلی برگزار شد. بعد از خوشامدگویی آیت الله یثربی امام جمعه کاشان به حاضران در کنگره، آیت الله مکارم شیرازی به سخنرانی پرداخت.

وی کاشان را دارای سابقه ای ارزشمند در محبت و اطاعت از اهل بیت (ع) و مرکز پرورش علماء و دانشمندان فراوان در طول تاریخ دانست و مرحوم ملامحمدمهدی و ملااحمد نراقی را از استوانه های فقه شیعه که در تحول فقه شیعه سهم بسیار موثری داشتند برشمرد. جامعیت علمی و عملی این پدر و پسر را حائز اهمیت دانست در ادمه سخنان خود افزود: دشمنان اسلام مجهز به پیشرفته ترین سلاح ها هستند که کسی یارای مقابله با آنها نیست، اما همین دشمنان مجهز در مقابل سلاح ایمان، جهاد و شهادت طلبی، بیچاره و زمین گیر هستند ،همان وضعی که امروزه آمریکا و اسرائیل در مقابل شهادت طلبی جوانان مسلمان فلسطینی به آن گرفتارند. لذا باید در مقابل تخریب مبانی اعتقادی و مبانی اخلاقی دشمنان، جوانان را حفظ کنیم و آنان را با ایمان پرورش دهیم، چراکه دین و ایمان دینی پشتوانه استقلال و سربلندی کشور می باشد .

در ادامه حضرت آیت الله مشکینی با اشاره به احادیثی از معصومین ـ علیه السلام ـ پاره ای نکات اخلاقی ر متذکر شد و همگان را به خداخواهی و هواگریزی سفارش کرد.

برنامه بعدی قرائت اشعاری بود که آقای ارمکی، از شاعران معاصر کاشان در وصف ملامحمدمهدی نراقی برای حاضران خواند .

«رابطه حقوق واخلاق با تاکید بر نظریه نراقی» عنوان مقاله ای بود که حجت الاسلام داغبی به کنگره عرضه داشت و از مباحث خود چنین نتیجه گرفت که اخلاق تنها یکی از مبانی حقوق نیست، بلکه حقوق هم در شکل گیری و هم در اجرا باید بر اخلاق مبتنی باشد .

مهندس امینیان ـ مدیر کل میراث فرهنگی اصفهان و کاشان ـ در موضوع پیشینه کاشان در دو بخش پیش از اسلام و بعد از اسلام به سخنرانی پرداخت.

وی اظهار داشت: با توجه به یافته های باستان شناسان کاشان (نام قدیم آن در هزاره های قبل سیرک بود) قدمتی نه هزار ساله دارد و آغاز گر مدنیت جهانی د ر تاریخ بشر می باشد و حتی با کشفی که در سال 1380 صورت گرفت قدیمی ترین معبد خداپرستی در سیرک کشف شد و تاریخ بعد از اسلام آن هم روشن تر از آن است که گفته شود، چرا که مهد اسلام و مکتب اهل بیت (ع) بوده است.

در ادامه حجت الاسلام میر سید محمد یثربی به ارائه مقاله خویش در موضوع زمینه پیدایش و تطور علم اصول پرداخت و بعد از او دکتر محمد جواد سلمان پور در زمینه مقاله تقدیمی خویش با عنوان «اندیشه ملااحمد نراقی در سیف الامه» به ایراد سخن پرداخت و اظهار داشت: با مطالعه این کتاب به تهاجم فرهنگی دشمنان اسلام عمیقا باورمند می شویم و همچنین راه مقابله با آن را از این عالم آگاه و زمان شناس می آموزیم که همانا هجوم به دشمن است نه عقب نشینی کردن. وی افزود: فضای بین المللی و مسائل داخل کشور و مجموعه مسائل زمان نراقی او را به تز ولایت فقیه رساند یعنی حکومتی که با محوریت فقیه اسلام را اجرا کند.

ادامه کار کنگره، پس از آنکه حجت الاسلام یوسفی گزیده های از اشعار فاضلین نراقی را برای حضار قرائت کرد، حجت الاسلام ورعی به ارائه مقاله خویش با عنوان «پیشینه ادله نقلی و عقلی ولایت فقیه» پرداخت و اظهار داشت: این مقاله در مقام دفاع از فقیه وارسته مرحوم آیت الله ملااحمد نراقی در مسئله ولایت فقیه، نوشته شده است، چرا که در سالهای اخیر در کنار تجلیل هائی که از آن مرحوم انجام گرفته است، ظلم و اجحاف هائی هم در حق او روا داشته شده است. مثلاً در کتاب «حکمت و حکومت» در بخش مربوط به ولایت فقیه به مرحوم نراقی ظلم شده است در این کتاب دو اشکال اساسی در دو محور بر نظریه مرحوم نراقی ظلم شده است: یکی آنکه مرحوم نراقی را مبتکر نظریه ولایت فقیه دانسته است که این اشکال ریشه در عدم انس نویسنده با کتب فقهی دارد، چرا که فقها در کتب فقهی برای فقیه ولایتی فراتر از ولایت برافتاء و قضاوت قائل بودند. ابتکار مرحوم نراقی، نظم بخشیدن به مستقل کردن مباحث پراکنده فقها در یک بحث جدا با بررسی مبانی آن می باشد.

نکته دیگر ایراد وی به دلالت یکایک روایات و در نتیجه خدشه در ادله تقلی ولایت فقیه است. در حالی که مرحوم نراقی به کل روایات استدلال کرده است نه به تک تک آنها.

حتی ایشان به کتاب «مستندالشیعه» مرحوم نراقی مراجعه نکردند تا جواب بعضی از ایرادات خود را بیابد. د ر حالی که ادب تحقیق اقتضاء می کند که منتقد همه آثار یک محقق را در موضوع مورد نقد ملاحظه کند.

آخرین مقاله ای که در روز دوم کنگره عرضه شد، عنوان «امکان تأسیس اندیشه سیاسی بر مبنای اخلاق مدنی نزد نراقی» را داشت که توسط حجت الاسلام مهاجرنیا انجام گرفت.

وی اظهار داشت: مقاله من رویه ای است بر فرضیه امتناع اجتماع اندیشه سیاسی با اخلاق. محقق علت روآوری مرحوم نراقی به اخلاق را اینگونه ذکر می کند: مرحوم نراقی در اول کتاب اخلاقی خویش تصریح می کند که به تبع این مسکویه این کتاب را می نویسم. جالب است بدانیم ابن مسکویه سی سال در دستگاه قدرت حضور داشت، اما بعد از کناره گیری از سیاست کتاب «تهذیب الاخلاق» را می نویسد، یعنی برای بحران های اجتماعی زمان خویش نسخه اخلاقی می نویسد.

رویکرد مرحوم نراقی به اخلاق و تاکید بر اجرای عدالت و جلوگیری از ظلم در جامعه از همین باب است.

برنامه های روز دوم با ارائه گزارشی از طرف دبیرخانه کنگره و اقامه نماز جماعت و صرف ناهار پایان پذیرفت.

سومین روز کنگره در روز جمعه سوم خرداد مصادف با سالروز فتح خرمشهر در زادگاه فاضلین نراقیین در محل دانشگاه آزاد نراق برگزار شد.

در ابتدای این جلسه حجت الاسلام خیری رئیس دانشگاه آزاد اسلامی نراق و حجت الاسلام حیدری امام جمعه نراق به حاضرین خیر مقدم گفته و حجت الاسلام فروغی مسئول کمیته اجرائی کنگره دزارشی از روند شکل گیری و تلاش های صورت گرفته برای برگزاری کنگره را ارائه داد.

سپس آیت الله مظاهری رئیس حوزه علمیه اصفهان با اشاره به اینکه فاضلین نراقیین دو ایت العظمی بودند که در بسیاری از علوم اسلامی آشنایی کامل داشتند و در بعضی از علوم اسلامی تخصص داشته اند اما امتیاز و شهرت آندو در این بود که معلم اخلاق بودند به بیان جایگاه اخلاق در جامعه و مجامع علمی پرداخت و اظهار داشت: متاسفانه در زمینه اخلاق اصلا کار نشده است با اینکه علم اخلاق بالاترین علوم اسلامی است و باید در حوزه و دانشگاه در این زمینه کار شود ما باید نظیر فقه چند صد کتاب اخلاقی داشته باشیم و در حوزه و دانشگاه بلکه در دبیرستانها تدریس اخلاق فوق العاده لازم است .

وی اظهار داشت از قرآن و روایات استفاده می شود که در درون ما بتی هست که اگر توانستیم آن را بشکنیم سعادتمند شده ایم اگر نتونستیم این بت ها را بشکنیم اول اطلاقی که در قرآن بر ما شده است اطلاق شرک است و معنای شکستن این بت یعنی شکستن نفس و خود سازی و مهار هوای نفس.

آیت الله مظاهری بیان داشت خداوند متعال در سوره الشمس که سوره منحصر بفرد در قرآن است یازده قسم خورده و با تاکید بیان داشت ((قدافلح من زکها و قد خاب من دسیها)) رستگاری از آن کسی است که بت درون را بشکند و ریشه رذائل را برکند و ریشه فضائل را بجای آن غرس کند و شقی کسی است که نتواند این بت را بشکند))

سپس آیت الله سبحانی در موضوع ((زحمات علمای شیعه برای حفظ دین)) به ایراد سخن پرداخت. وی با اشاره به جریان منع حدیث در دوره خلفا نضج مرجئه یا جریان تساهل و تسامح و مساله تشبیه در قرن دوم، انسداد باب اجتهاد و اخباریگری در قرون دوازده و سیزده، تلاش و خون دل علمای شیعه در این زمینه را بر شمرد.

در ادامه جناب آقای مسجد جامعهی وزیر ارشاد به وجه دیگری از تلاش علما شیعه برای صیانت از دین پرداخت ایشان با اشاره به ورود گروه تبشیری مسیحیت در دوره صفویه به ایران و استمرار تبلیغات غریبان در حوزه فکری با آنان را بر شمرد و گفت ((آنچه که در باب این پدر و پسر گفتنی است این که دو بزرگوار در هر حوزه ای که وارد شدند آثار ارجمندی از خود به یادگار گذاشتند، حتی به آشنایی زبان عبری پرداختند. با بسیاری از علمای مسیحی و یهود ارتباط بر قرار کردند و حاصل بحث ها را تنظیم و بهترین آثار را در این زمینه منتشر کردند.

جامع الاطراف بودن این خانواده و این دو بزرگوار باعث شد که ما از آنان خوشه برچینیم و شرائط امروز ما اقتضاء می کند که از آنها بیشتر بهره مند شویم))

آیت الله جوادی آملی: نقش مرحوم ملااحمد نراقی در شکل گیری اندیشه انقلاب اسلامی ایران انکارناپذیر است، این عالم ربانی با طرح مسأله ((ولایت فقیه)) سهم عظیمی در این جهت ایفا کرد و اندیشه او پایه ای برای انقلاب و نهضت امام خمینی شد. آیت الله موسوی همدانی نماینده ولی فقیه و امام جمعه همدان دیگر سخنران این جلسه بود که در باب خلوص نیت در کار مرحومین نراقی به ایراد سخن پرداخت وی بیان داشت: ((خلوص در کار نراقی ها باعث ماندگاری دست رنج آنان شد و آنچه که ما امروز از آن بهره مند هستیم به خاطر خلوص نیت آنان است))

 

منبع: پایگاه اطلاع رسانی حوزه

کتاب ها و تالیفات